Ürək, ürək əzələsi olaraq bilinən xüsusi bir tip cizgili əzələdən meydana gəlmiş özbaşına sıxılma xüsusiyyətinə sahib qüvvətli bir nasosdur. Maddələr mübadiləsi fəaliyyətləri nəticəsində artıq məhsulların da bədəndən uzaqlaşdırılması, bədən istiliyinin təşkil edilməsi, turşu-əsas tarazlığının qorunması, hormonlar və fermentlərin bədənin lazımlı bölgələrinə daşınması lazımdır. Bütün bu əməliyyatları ürək və damarlardan ibarət olan dövran sistemi edir.
Ürəyin bu sistem içərisində mühərrik vəzifəsi vardır. Ürək insanda dəqiqədə 60-80 vuruş arasında dəyişən bir sürətlə gündə 9000 litr qanı bədənə nasosla vurar. Gündə təxminən 100 min, ildə 40 milyon, bütün insan həyatı boyunca təxminən 2,5 milyard dəfə, heç dayanmadan təxminən 8 ton qanı bədənə nasosla vurar. Normal bir insanda orta hesabla ağırlığı 250-300 qramdır.
Ürək, dövran sisteminin mərkəzi olub homeostazın təmin edilə bilməsi üçün lazımlı olan qanı damarlar vasitəçiliyi ilə bütün bədənə nasosla vurar. Sinə boşluğunun mərkəzində, iki ağciyər arasında iştirak edər və sternuma (sinə sümüyü) görə 2/3 solda, 1/3 sağda olur. Ürək tərs çevrilmiş bir konus şəklindədir. Apeks deyilən təpə qisimi aşağıda, basis deyilən döşəmə qisimi isə yukardadır. Ürəyi qucaqlayan pərdə təbəqəsinə perikard adı verilər. Ürək divarı üç təbəqədən meydana gəlmişdir. Epikard, yağla çevrili, qan damarlarının olduğu parlaq və qırmızımsı görülən ən xarici təbəqəsidir. Miyokard (ürək əzələsini), ürəyin nasos kimi işini təmin edən əzələ təbəqəsidir. Endokard, ürək boşluqlarını və kapakçıklarını qucaqlayan, incə epitel təbəqəsindən meydana gəlmiş ən iç təbəqədir.
Təxminən olaraq adamın yumruğu böyüklüyündə, içi boş, əzələdən ibarət olan bir orqan olan ürək, septum deyilən bir divarla ortadan sağ və sol olaraq əvvəl ikiyə ayrılmışdır. Bunlar da təkrar üst və alt olmaq üzrə ikiyə bölünmüşdür. Yəni ürək cəmi dörd otaqcıqdan meydana gələr. Üst otaqcıqlara atrium (qulaqcıq), alt otaqcıqlara ventrikül (mədəcik) adı verilər. Atrium və ventriküller bir qapaqla bir-birindən ayrılarlar. Bu ürək qapaqcıqlarına atrioventriküler qapaqlar adı verilər. Sağ atrium və sağ ventrikülü bir-birindən ayıran qapağa triküspit, sol atrium və sol ventrikülü bir-birindən ayıran qapağa biküspid ya da mitral qapaq adı verilər. Ürəyin sağ tərəfi hər vaxt çirkli qan, sol tərəfi isə təmiz qan daşıyar.
Ürəyin qan ehtiyacı
Ürək, bədənin ən çox çalışan orqanıdır. Canlılığın davamı üçün davamlı olaraq çalışması lazım olan ürək əzələsinin vəzifəsini yerinə gətirə bilməsi üçün enerji ehtiyacının qarşılaması lazımdır. Ürək beyindən sonra ən çox enerji ehtiyac duyması olan orqandır. Ürək bütün bədənə nasosla vurduğu qanın təxminən % 10unu öz enerji ehtiyacını qarşılamaq üçün istifadə edər. Ana arteriya olan aortadan çıxan və ürəyi bəsləyən tac şəklindəki damarlara koronar artarlar deyilir. Aortanın başlanğıcından sağ və sol olmaq üzrə iki koronar artar çıxar.
Ürək ritmi
Ürəyin bütün bədənə çatdıra bilməsi üçün qanı təzyiqlə atması və nasos
kimi çalışması lazımdır. Bunun üçün ürək əzələləri müəyyən bir nizam
içərisində çalışaraq ürək ilə damarlar arasındakı axışı təmin edər. Ürək
otaqcıqlarının sıxılmasına (sistol) və boşalmasına (diastol) bağlı
olaraq təzyiq dəyişiklikləri ortaya çıxar.
İlk insanlar ürəyin, duyğuların mərkəzi olduğuna və ruhun burada olduğuna inanırdılar. Həyəcanlandıqlarında, qorxduqlarında, qarşı cinsə maraq duyduqlarında ürəyin döyünməsi, ürəyə alınan bir yaranın dərhal ölümə səbəb olması bu inancı gücləndirirdi.Köhnə Misirdə ürəyin qan dövranı sistemi içindəki yeri bilinirdi, amma ürəyin eyni zamanda yaddaş, ağıl və idrak qabiliyyətlərinin də mərkəzi olduğu sanılırdı. Ürək və duyğular arasındakı bu əlaqəyə olan inanc tarix boyunca davam etdi.
Müqəddəs kitablar belə “Tanrını bütün ürəyinizlə və ruhunuzla sevin” deyərkən sevgini, ruh və ürəklə qarşılaşdırırdılar. İndiki vaxtda bütün duyğu mərkəzlərinin beyində toplandığı bilinməsinə baxmayaraq insanlar sevgidən bəhs edərkən əllərini başlarına deyil ürəklərinə aparırlar.
Daim ürəyinizdə sevgi yaşadın. Ürəyinizdə həmişə gözəlliklər olsun. Pis olan hər şeyi ürəyinizdən uzaq tutun. Daim gözəl ürəyinizlə fərqlənin.
Ən azından 24 sentyabr-Beynəlxalq Ürək günü!!!
 Təşəkkür edənlər: (20) Lunam, beautiful_liar, NAX OGLAN, Yerazcik, Mix_az_li, Adelina.17, FATEH_0, SWEET, Alvinaa, ayshan, Mayta, NUTSHELL, Nomre1, AZERSUN, Hamlet, TARKANFAN, Cehennem_Sakini, Morena, leomano, INDIFFERENT |
Ana səhifə
